NEB कक्षा १२ नेपाली विषयको तयारी गर्दा विद्यार्थीले पाठ्यपुस्तक मात्र पढेर पुग्दैन। परीक्षामा कुन प्रकारका प्रश्न आउँछन्, छोटो तथा लामो उत्तरमा कस्तो प्रस्तुतीकरण आवश्यक हुन्छ, व्याकरणका कुन–कुन पक्षमा अभ्यास गर्नुपर्छ र साहित्यिक प्रश्नलाई कसरी विश्लेषण गरेर लेख्ने भन्ने कुरा पनि बुझ्न आवश्यक हुन्छ।

NEB नेपाली कक्षा १२ २०८१ सेट–C प्रश्नपत्रले नेपाली भाषाको व्याकरणिक ज्ञानसँगै पठनबोध, व्यावहारिक लेखन, साहित्यिक व्याख्या, समीक्षात्मक चिन्तन तथा निबन्ध लेखनको क्षमता परीक्षण गरेको देखिन्छ। प्रश्नपत्रमा भाषा र व्याकरणबाट सुरु भएर लोकतन्त्र तथा मानव अधिकार, सूचना प्रविधि, वैदेशिक पलायन, उत्पादन, साहित्यिक रचना तथा समसामयिक विषयसम्म विभिन्न क्षेत्र समेटिएका छन्।

यस लेखमा प्रश्नपत्रको संरचना मात्र होइन, परीक्षाका लागि महत्वपूर्ण देखिने केही प्रश्नका नमुना उत्तर, लेखन रणनीति र अन्तिम तयारीका सुझावसमेत प्रस्तुत गरिएको छ।

नोट: तलका नमुना उत्तरहरू विद्यार्थीलाई उत्तर लेख्ने शैली बुझाउन तयार गरिएका अध्ययन–सहायक उत्तरहरू हुन्। यी आधिकारिक NEB marking scheme का शब्दशः उत्तर होइनन्।

NEB नेपाली XII २०८१ Set–C: आधारभूत जानकारी

विषय: अनिवार्य नेपाली
कक्षा: १२
परीक्षा वर्ष: २०८१ (२०२४)
प्रश्नपत्र सेट: C
विषय कोड: ००२१ ‘C’
पूर्णाङ्क: ७५
समय: ३ घण्टा
कुल प्रश्न: १८

प्रश्नपत्रको पहिलो पृष्ठमै २०८१ (२०२४), अनिवार्य नेपाली, विषय कोड ००२१ ‘C’, पूर्णाङ्क ७५ तथा ३ घण्टाको परीक्षा समय उल्लेख गरिएको छ।

प्रश्नपत्र PDF

सम्पूर्ण NEB Grade XII अनिवार्य नेपाली 2081 Set C प्रश्नपत्र PDF मा View गर्नुहोस् — सबै प्रश्न, रेखाङ्कित अनुच्छेद र निर्देशनसहित ।

प्रश्नपत्रको समग्र संरचना

यस प्रश्नपत्रलाई मोटामोटी चार प्रमुख भागमा बुझ्न सकिन्छ:

१. भाषा तथा व्याकरण

प्रश्न १ देखि ९ सम्म मुख्य रूपमा:

• अक्षर संरचना
• शुद्धीकरण
• पारिभाषिक तथा अनुकरणात्मक शब्द
• उखान तथा टुक्का
• शब्दवर्ग
• तत्सम तथा आगन्तुक शब्द
• उपसर्ग तथा प्रत्यय
• समास तथा द्वित्व
• कारक
• वचन
• काल
• वाच्य
• वाक्य संश्लेषण
• प्रत्यक्ष कथन

जस्ता विषय समेटिएका छन्।

२. पठनबोध तथा सारांश

प्रश्न १० र ११ मा क्रमशः लोकतन्त्र तथा मानव अधिकार र सूचना तथा प्रविधिको विकाससँग सम्बन्धित गद्यांश दिइएको छ।

३. व्यावहारिक तथा साहित्यिक लेखन

प्रश्न १२ देखि १६ सम्म पत्र, निर्णय, प्रतिवेदन, टिप्पणी, व्याख्या, पठनबोध तथा साहित्यिक प्रतिक्रियाजस्ता विभिन्न लेखन सीप परीक्षण गरिएको छ।

४. समीक्षात्मक लेखन तथा निबन्ध

प्रश्न १७ मा ८ अङ्कको समीक्षात्मक प्रश्न र प्रश्न १८ मा ८ अङ्कको निबन्ध लेखन राखिएको छ।

NEB नेपाली २०८१ Set–C को अङ्क विभाजन

यसले एउटा महत्वपूर्ण कुरा देखाउँछ—नेपाली विषयमा केवल १–२ वटा लामो साहित्यिक प्रश्नमा भर पर्नुभन्दा व्याकरण, पठनबोध, लेखन र साहित्य सबै क्षेत्रमा तयारी गर्नु आवश्यक छ।

प्रश्न १–९: व्याकरणबाट बलियो आधार बनाउने

प्रश्नपत्रको सुरुवाती भागमा लगातार व्याकरण र भाषिक प्रयोगसँग सम्बन्धित प्रश्नहरू छन्। त्यसैले विद्यार्थीले यी प्रश्नलाई “सानो अंकका प्रश्न” भनेर बेवास्ता गर्नु हुँदैन। जम्मा गर्दा पहिलो नौ प्रश्नबाट २८ अंक आउँछन्।

मुख्य तयारी क्षेत्र

• अक्षर संरचना
• शुद्ध लेखन
• पारिभाषिक शब्द
• अनुकरणात्मक शब्द
• उखान
• टुक्का
• पदवर्ग
• तत्सम
• आगन्तुक शब्द
• उपसर्ग
• प्रत्यय
• समस्त शब्द
• द्वित्व
• कारक
• वचन
• काल
• वाच्य
• वाक्य संश्लेषण
• प्रत्यक्ष कथन

यी सबै प्रश्नहरू यसै सेटमा प्रत्यक्ष रूपमा परीक्षण गरिएका छन्।

तयारीको प्रभावकारी तरिका

हरेक व्याकरणिक शीर्षकको:

नियम → उदाहरण → अभ्यास → गल्ती सुधार

क्रममा तयारी गर्नु राम्रो हुन्छ।

प्रश्न १०: लोकतन्त्र र मानव अधिकार

प्रश्न १० मा लोकतन्त्र र मानव अधिकारबीचको सम्बन्ध, लोकतान्त्रिक शासनको आधार, नागरिक स्वतन्त्रता तथा मानव अधिकारको प्रत्याभूतिसम्बन्धी गद्यांश दिइएको छ। यसमा पाँचवटा प्रश्न सोधिएका छन्।

यो प्रश्न केवल पाठ बुझ्ने मात्र होइन, मुख्य विचार छुट्याएर छोटो र स्पष्ट उत्तर लेख्ने क्षमता परीक्षण गर्ने राम्रो उदाहरण हो।

महत्वपूर्ण प्रश्न: लोकतन्त्र र मानव अधिकारबीच कस्तो सम्बन्ध हुन्छ?

नमुना उत्तर

लोकतन्त्र र मानव अधिकार एकअर्काका परिपूरक अवधारणा हुन्। लोकतान्त्रिक शासन व्यवस्थाले नागरिकलाई समानता, स्वतन्त्रता, सहभागिता तथा आफ्ना अधिकार प्रयोग गर्ने अवसर प्रदान गर्छ भने मानव अधिकारले नागरिकका आधारभूत अधिकारको संरक्षण र प्रत्याभूति गर्छ। मानव अधिकारको सम्मान र संरक्षणबिना लोकतन्त्र प्रभावकारी हुन सक्दैन। त्यसैले लोकतान्त्रिक शासनको सफलताका लागि नागरिकका मौलिक तथा आधारभूत अधिकारको सुनिश्चितता आवश्यक हुन्छ।

महत्वपूर्ण प्रश्न: लोकतान्त्रिक शासन व्यवस्थाको पहिलो सर्त के हो?

नमुना उत्तर

लोकतान्त्रिक शासन व्यवस्थाको पहिलो सर्त प्रत्येक नागरिकका आधारभूत मानव अधिकारको प्रत्याभूति गर्नु हो। नागरिकका अधिकार सुरक्षित भएमा मात्र उनीहरूले स्वतन्त्र रूपमा आफ्नो विचार व्यक्त गर्न, शासन व्यवस्थामा सहभागी हुन तथा लोकतान्त्रिक अधिकारको प्रयोग गर्न सक्छन्।

लोकतन्त्रमा नागरिकले पाउने प्रमुख स्वतन्त्रताहरू

गद्यांशका आधारमा लोकतान्त्रिक व्यवस्थामा नागरिकले विचार तथा अभिव्यक्तिको स्वतन्त्रता, शान्तिपूर्ण रूपमा भेला हुने स्वतन्त्रता, सङ्घ–संस्था खोल्ने स्वतन्त्रता, देशभित्र आवतजावत तथा बसोबास गर्ने स्वतन्त्रता, पेसा वा व्यवसाय गर्ने स्वतन्त्रता लगायतका विभिन्न अधिकार पाउँछन्। साथै सूचना प्राप्त गर्ने, सम्पत्ति आर्जन तथा उपभोग गर्ने र आफ्नो भाषा, लिपि तथा संस्कृतिको संरक्षण गर्ने अधिकार पनि महत्वपूर्ण छन्।

प्रश्न ११: सूचना तथा प्रविधिको विकास

प्रश्न ११ मा सूचना तथा प्रविधिको विकासले मानव जीवनमा पारेको सकारात्मक प्रभावका बारेमा गद्यांश दिइएको छ। विद्यार्थीले त्यसबाट मुख्य चारवटा बुँदा टिपोट गरी एकतृतीयांशमा सारांश लेख्नुपर्ने हुन्छ।

गद्यांशमा विशेष गरी:

• समय तथा भौतिक दूरी घट्नु
• शिक्षा र ज्ञानको पहुँच सहज हुनु
• सूचना आदानप्रदान तीव्र हुनु
• विश्वव्यापी सञ्चार सहज हुनु
• अनलाइन व्यापार तथा सेवा
• सरकारी सेवा प्रवाहमा सहजता
• शिक्षा, स्वास्थ्य तथा व्यवसायमा प्रविधिको प्रयोग
• प्रविधिको दुरुपयोगबाट उत्पन्न नकारात्मक प्रभाव

जस्ता विषय उठाइएका छन्।

सम्भावित मुख्य चार बुँदा

१. सूचना तथा प्रविधिले मानव जीवनलाई सहज र सुविधाजनक बनाएको छ।
२. शिक्षा, ज्ञान तथा सूचना आदानप्रदान छिटो र सजिलो भएको छ।
३. व्यापार, सरकारी सेवा, स्वास्थ्य, शिक्षा तथा मनोरञ्जनलगायतका क्षेत्रमा प्रविधिको प्रयोग बढेको छ।
४. प्रविधिको सदुपयोगले सकारात्मक प्रभाव पार्छ भने दुरुपयोगले नकारात्मक असर निम्त्याउन सक्छ।

प्रश्न १२: वैदेशिक पलायन र औपचारिक लेखन

प्रश्न १२ मा युवाको वैदेशिक पलायन रोक्न अपनाउनुपर्ने उपायबारे राष्ट्रिय दैनिकका सम्पादकलाई पत्र लेख्ने वा विद्यालय व्यवस्थापन समितिको वार्षिक उत्सवसम्बन्धी बैठकको निर्णय तयार गर्ने विकल्प दिइएको छ।

यो प्रश्न विशेष रूपमा उपयोगी छ किनभने व्यावहारिक लेखनमा विषयवस्तुसँगै ढाँचा पनि महत्वपूर्ण हुन्छ।

महत्वपूर्ण नमुना प्रश्न: युवाको वैदेशिक पलायन रोक्न के गर्नुपर्छ?

सम्पादकलाई पत्र

श्रीमान् सम्पादकज्यू
सम्पादक
राष्ट्रिय दैनिक
काठमाडौँ।

विषय: युवाको वैदेशिक पलायन रोक्न आवश्यक कदमबारे।

महोदय,

नेपालका धेरै युवा रोजगारी, अध्ययन तथा राम्रो भविष्यको खोजीमा विदेश जाने क्रम बढिरहेको छ। वैदेशिक रोजगारीबाट प्राप्त विप्रेषणले अर्थतन्त्रमा योगदान गरे पनि ठूलो सङ्ख्यामा दक्ष तथा ऊर्जाशील युवा देशबाहिरिनु दीर्घकालीन रूपमा चुनौतीपूर्ण विषय बन्न सक्छ।

युवालाई स्वदेशमै रोक्न रोजगारीका अवसर सिर्जना गर्नुपर्छ। कृषि, पर्यटन, उद्योग, सूचना प्रविधि तथा उद्यमशीलतामा लगानी बढाउन आवश्यक छ। सीपमूलक तथा व्यावसायिक शिक्षा विस्तार गरी युवालाई बजारको आवश्यकताअनुसार दक्ष बनाउनुपर्छ। नयाँ व्यवसाय सुरु गर्न सहुलियतपूर्ण ऋण, प्रविधि र बजारको व्यवस्था पनि गर्नुपर्छ।

देशमै श्रमको सम्मान हुने वातावरण निर्माण गर्दै योग्यताअनुसार रोजगारी र उचित पारिश्रमिकको व्यवस्था गर्न सकेमा युवाको विदेश पलायन कम गर्न सकिन्छ।

धन्यवाद।

भवदीय
एक सचेत नागरिक

प्रश्न १३: प्रतिवेदन र टिप्पणी

प्रश्न १३ मा आफू सहभागी भएको शैक्षिक भ्रमणका गतिविधि समेटेर करिब १५० शब्दको प्रतिवेदन लेख्ने वा ‘दैनिक उपभोग्य वस्तुमा मूल्यवृद्धिले पारेको असर’ शीर्षकमा टिप्पणी लेख्ने विकल्प छ।

प्रतिवेदन लेख्दा

विद्यार्थीले:

शीर्षक → परिचय → भ्रमणको उद्देश्य → मुख्य गतिविधि → प्राप्त ज्ञान/अनुभव → निष्कर्ष

को क्रम अपनाउन सक्छ।

सम्भावित प्रतिवेदनका मुख्य बुँदा

• भ्रमणको मिति
• भ्रमण गरिएको स्थान
• सहभागी विद्यार्थी तथा शिक्षक
• भ्रमणको उद्देश्य
• अवलोकन गरिएका स्थान
• प्राप्त ज्ञान
• विद्यार्थीको अनुभव
• निष्कर्ष

प्रश्न १४: साहित्यिक उद्धरणको व्याख्या

प्रश्न १४ मा दुईमध्ये कुनै एक उद्धरणको व्याख्या गर्नुपर्ने व्यवस्था छ। पहिलो उद्धरणमा जीवनका कठिनाइ र संघर्षलाई हिमालसँग जोडिएको छ भने अर्कोमा जीवनलाई निरन्तर यात्राका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।

व्याख्या लेख्ने सजिलो सूत्र

सन्दर्भ + प्रसङ्ग + भाव/अर्थ + सन्देश

यही चारवटा पक्षलाई व्यवस्थित रूपमा प्रस्तुत गर्दा उत्तर प्रभावकारी हुन्छ।

महत्वपूर्ण विचार

“जीवन एउटा नटुङ्गिने यात्रा हो” भन्ने विचारमा जीवनलाई निरन्तर अघि बढिरहने प्रक्रियाका रूपमा चित्रण गरिएको छ। मानिसको जीवनमा विभिन्न चुनौती, अनुभव, सफलता र असफलता आउँछन्। तर यी सबैबीच निरन्तर अघि बढ्दै जानु नै जीवनको विशेषता हो।

प्रश्न १५: उत्पादन, विविधता र आत्मनिर्भरता

प्रश्न १५ को एउटा विकल्पमा उत्पादन र विविधतासम्बन्धी गद्यांश दिइएको छ। यसमा आवश्यकता असीमित हुने तर स्रोतसाधन सीमित हुने भएकाले विविधता तथा विकल्पको आवश्यकता पर्ने विचार प्रस्तुत गरिएको छ।

महत्वपूर्ण प्रश्न: उत्पादनमा किन विकल्प खोज्नुपरेको हो?

नमुना उत्तर

मानिसका आवश्यकता असीमित हुन्छन् तर उपलब्ध स्रोतसाधन सीमित हुन्छन्। सीमित स्रोतबाट सबै आवश्यकता एकैपटक पूरा गर्न सम्भव नहुने भएकाले उत्पादनमा विभिन्न विकल्प खोज्नुपर्छ। आवश्यकता, बजारको माग, उपलब्ध स्रोत, प्रतिस्पर्धा र उत्पादनको उपयोगितालाई ध्यानमा राखी फरक–फरक वस्तु तथा सेवाको उत्पादन गर्नु आवश्यक हुन्छ। यसबाट उत्पादनमा विविधता आउनुका साथै उपलब्ध स्रोतको प्रभावकारी उपयोग गर्न सकिन्छ।

प्रश्न १५ को अर्को विकल्प: कम्प्युटर भाइरससम्बन्धी कथांश

अर्को विकल्पमा एन्टिभाइरस, स्क्यानिङ, संक्रमित फाइल र भाइरस हटाउने प्रक्रियालाई कथात्मक शैलीमा प्रस्तुत गरिएको छ।

महत्वपूर्ण प्रश्न: “भाइरसलाई उठाएर खोरानीको घेरीभित्र थेचार्‍यो” भन्नुको तात्पर्य के हो?

नमुना उत्तर

यस भनाइले कम्प्युटरमा भेटिएको भाइरसलाई संक्रमित प्रणालीबाट अलग गरी सुरक्षित स्थानमा राखिएको अवस्थालाई जनाउँछ। कथामा भाइरसलाई मानवीय रूप दिएर प्रस्तुत गरिएको छ। वास्तविक रूपमा एन्टिभाइरस सफ्टवेयरले संक्रमित फाइल वा भाइरसलाई quarantine क्षेत्रमा अलग राख्ने प्रक्रियालाई कथाकारले कल्पनात्मक र व्यङ्ग्यात्मक शैलीमा “खोरानीको घेरीभित्र थेचार्नु” भनेर प्रस्तुत गरेका हुन्।

प्रश्न १६: साहित्यबाट आफ्नै विचार निर्माण गर्ने

प्रश्न १६ मा ‘नारी सङ्घर्षका प्रतिमूर्ति हुन्’ भन्ने भनाइलाई ‘विरहिणी दमयन्ती’ कथाका आधारमा प्रतिक्रिया दिनुपर्ने वा नेपालको विविधतालाई पर्यटनमा कसरी उपयोग गर्न सकिन्छ भन्ने विषयमा ‘नेपाली पहिचान’ पाठका आधारमा तर्क प्रस्तुत गर्नुपर्ने विकल्प छ।

यहाँ विद्यार्थीले पाठको सारांश मात्र लेख्नु हुँदैन। आफ्नो धारणा + पाठको उदाहरण + तर्क + निष्कर्ष समेट्नुपर्छ।

प्रश्न १७: ८ अङ्कको समीक्षात्मक प्रश्न

प्रश्न १७ मा दुईवटा महत्वपूर्ण साहित्यिक विषयमध्ये एउटा रोज्नुपर्ने व्यवस्था छ:

(क) ‘एक चिहान’ उपन्यासमा प्रस्तुत नेपाली सामाजिक अवस्थाको समीक्षा

(ख) ‘आमाको सपना’ कवितामा आमाको सपना कसरी पूरा हुन सक्छ भन्ने विवेचना

यी दुवै प्रश्न ८ अङ्कका भएकाले छोटो उत्तरले मात्र पर्याप्त हुँदैन।

महत्वपूर्ण नमुना उत्तर: ‘एक चिहान’ उपन्यासमा प्रस्तुत नेपाली सामाजिक अवस्थाको समीक्षा

‘एक चिहान’ उपन्यासले नेपाली समाजका विभिन्न सामाजिक, आर्थिक तथा पारिवारिक अवस्थालाई प्रस्तुत गरेको कृति हो। यसमा समाजमा रहेको आर्थिक असमानता, गरिबी, श्रमजीवी वर्गको जीवन, पारिवारिक सम्बन्ध तथा सामाजिक विभेदजस्ता पक्षलाई कथानक र पात्रका माध्यमबाट देखाइएको छ।

उपन्यासमा सामान्य मानिसले भोग्नुपरेका कठिनाइ, श्रमको महत्व र आर्थिक अभावका कारण सिर्जना हुने समस्यालाई यथार्थपरक रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ। समाजमा वर्गीय तथा आर्थिक अवस्थाले मानिसको जीवनमा पार्ने प्रभाव पनि यसका घटनाहरूबाट बुझ्न सकिन्छ।

त्यसैगरी परिवार, सामाजिक सम्बन्ध र मानवीय संवेदनालाई पनि उपन्यासले महत्व दिएको छ। पात्रहरूका संघर्ष र व्यवहारबाट तत्कालीन नेपाली समाजको वास्तविक चित्रण गर्न खोजिएको देखिन्छ।

यसरी ‘एक चिहान’ केवल एउटा कथाको प्रस्तुति मात्र नभई नेपाली समाजका समस्या, संघर्ष र सामाजिक यथार्थलाई प्रतिबिम्बित गर्ने उपन्यासका रूपमा बुझ्न सकिन्छ।

प्रश्न १८: निबन्ध लेखन

प्रश्न १८ मा तीनमध्ये कुनै एउटामा कम्तीमा २५० शब्दको निबन्ध लेख्नुपर्ने व्यवस्था छ। विषयहरू हुन्:

1. नेपालको जलसम्पदा र आर्थिक विकास
2. मेरो देश : मेरो पहिचान
3. जीवनमा शिक्षाको महत्त्व

८ अङ्कको निबन्ध भएकाले परिचय, मुख्य विचार, उदाहरण तथा निष्कर्षसहित व्यवस्थित रूपमा लेख्नु आवश्यक हुन्छ।

महत्वपूर्ण निबन्ध: नेपालको जलसम्पदा र आर्थिक विकास

नेपाल प्राकृतिक स्रोतसाधनका दृष्टिले विविधतापूर्ण देश हो। हिमाल, पहाड र तराईमा फैलिएको नेपालको जलसम्पदा देशको महत्वपूर्ण प्राकृतिक स्रोत हो। नदी, खोला, ताल तथा भूमिगत जलस्रोतले नेपालको आर्थिक विकासमा ठूलो सम्भावना बोकेका छन्।

नेपालका नदीहरूबाट जलविद्युत् उत्पादन गर्न सकिन्छ। पर्याप्त विद्युत् उत्पादन गर्न सकेमा देशको औद्योगिक विकासलाई गति दिन सकिन्छ। विद्युत् निर्यातबाट विदेशी मुद्रा आर्जन गर्न सकिने सम्भावना पनि छ। त्यसैगरी जलस्रोतको उपयोग सिँचाइमा गर्न सकेमा कृषि उत्पादन बढाउन सकिन्छ।

जलसम्पदाले पर्यटन विकासमा समेत योगदान पुर्‍याउन सक्छ। ताल, नदी तथा जलसम्बन्धी प्राकृतिक क्षेत्रलाई पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा विकास गर्न सकिन्छ। जलयात्रा, र्‍याफ्टिङ तथा अन्य साहसिक पर्यटनका गतिविधिले स्थानीय अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउन सक्छन्।

तर जलसम्पदाको उपयोग गर्दा वातावरण संरक्षणमा पनि ध्यान दिनुपर्छ। अव्यवस्थित विकासले प्राकृतिक स्रोत र वातावरणमा नकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ।

त्यसैले नेपालको जलसम्पदाको दिगो, वैज्ञानिक र योजनाबद्ध उपयोग गर्न सकेमा जलविद्युत्, कृषि, उद्योग तथा पर्यटनको विकासमार्फत देशको आर्थिक समृद्धिमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउन सकिन्छ।

“मेरो देश : मेरो पहिचान” निबन्धमा समेट्न सकिने मुख्य विचार

यदि विद्यार्थीले दोस्रो विषय रोज्छ भने निम्न बुँदाहरू प्रयोग गर्न सक्छ:

• देशसँग जोडिएको व्यक्तिगत तथा सामूहिक पहिचान
• नेपालको प्राकृतिक तथा सांस्कृतिक विविधता
• भाषा, कला, संस्कृति र परम्परा
• राष्ट्रिय गौरव
• नागरिकको जिम्मेवारी
• देश निर्माणमा युवाको भूमिका
• देशको विकासमा आफ्नो योगदान
• राष्ट्रिय एकता र सद्भाव

निबन्धमा केवल देशको प्रशंसा गर्नुको सट्टा देशप्रतिको जिम्मेवारी र योगदानलाई पनि समेट्दा उत्तर बढी प्रभावकारी हुन्छ।

“जीवनमा शिक्षाको महत्त्व” निबन्धका मुख्य बुँदा

यो विषयमा:

• शिक्षा र ज्ञान
• व्यक्तित्व विकास
• सीप तथा रोजगारी
• सामाजिक चेतना
• वैज्ञानिक सोच
• नैतिक मूल्य
• आत्मनिर्भरता
• राष्ट्र विकास

लाई क्रमबद्ध रूपमा प्रस्तुत गर्न सकिन्छ।

यो प्रश्नपत्रबाट बढी ध्यान दिनुपर्ने विषयहरू

NEB नेपाली २०८१ Set–C हेर्दा निम्न क्षेत्रहरूलाई विशेष प्राथमिकता दिन सकिन्छ:

व्याकरणतर्फ

उपसर्ग/प्रत्यय, समास, द्वित्व, कारक, वचन, काल, वाच्य, वाक्य संश्लेषण र कथन परिवर्तन।

पठनबोधतर्फ

मुख्य विचार पहिचान, तथ्यमा आधारित उत्तर, बुँदा टिपोट र सारांश।

व्यावहारिक लेखनतर्फ

सम्पादकलाई पत्र, बैठकको निर्णय, प्रतिवेदन तथा टिप्पणी।

साहित्यतर्फ

उद्धरणको व्याख्या, कथामा आधारित प्रतिक्रिया, पाठको सन्देश तथा समीक्षात्मक उत्तर।

दीर्घ उत्तरतर्फ

‘एक चिहान’, ‘आमाको सपना’ तथा २५० शब्दभन्दा बढीको निबन्ध।

यी क्षेत्रहरू प्रश्नपत्रमै प्रत्यक्ष रूपमा देखिन्छन्।

NEB नेपालीमा राम्रो अंक ल्याउने उत्तरको विशेषता

राम्रो उत्तर भनेको सधैँ धेरै लामो उत्तर होइन। प्रश्नले मागेको कुरा सही रूपमा, स्पष्ट भाषामा र उपयुक्त संरचनामा प्रस्तुत गर्नु बढी महत्वपूर्ण हुन्छ।

२–३ अङ्कका प्रश्न

सिधा, छोटो र तथ्यमा आधारित उत्तर लेख्नुहोस्।

४–५ अङ्कका प्रश्न

उत्तरमा आवश्यक व्याख्या, कारण तथा उदाहरण समेट्नुहोस्।

८ अङ्कका प्रश्न

परिचय, मुख्य विश्लेषण, उदाहरण/तर्क र निष्कर्षसहित व्यवस्थित उत्तर लेख्नुहोस्।

३ घण्टाको परीक्षा समय कसरी प्रयोग गर्ने?

विद्यार्थीले आफ्नो लेख्ने गति हेरेर समय विभाजन गर्नुपर्छ। एउटा व्यावहारिक योजना यस्तो हुन सक्छ:

यो निश्चित नियम होइन। आफ्नो लेखन गति अनुसार केही समय अगाडि–पछाडि गर्न सकिन्छ।

अन्तिम परीक्षाअघि विद्यार्थीले के दोहोर्याउने?

Grammar Revision

☐ अक्षर संरचना
☐ शुद्धीकरण
☐ पारिभाषिक तथा अनुकरणात्मक शब्द
☐ उखान तथा टुक्का
☐ पदवर्ग
☐ तत्सम तथा आगन्तुक
☐ उपसर्ग तथा प्रत्यय
☐ समास तथा द्वित्व
☐ कारक
☐ वचन
☐ काल
☐ वाच्य
☐ वाक्य संश्लेषण
☐ प्रत्यक्ष तथा अप्रत्यक्ष कथन

Writing Revision

☐ सम्पादकलाई पत्र
☐ निर्णय
☐ प्रतिवेदन
☐ टिप्पणी
☐ साहित्यिक व्याख्या
☐ सारांश
☐ समीक्षात्मक उत्तर
☐ निबन्ध

Literature Revision

☐ ‘एक चिहान’
☐ ‘आमाको सपना’
☐ ‘विरहिणी दमयन्ती’
☐ ‘नेपाली पहिचान’
☐ सम्बन्धित अन्य पाठका मुख्य भाव, पात्र, घटना तथा सन्देश

निष्कर्ष

NEB नेपाली कक्षा १२ २०८१ Set–C प्रश्नपत्रले विद्यार्थीको भाषिक ज्ञानसँगै व्यवहारिक तथा सिर्जनात्मक लेखन क्षमतालाई पनि महत्व दिएको देखिन्छ। सुरुवाती प्रश्नमा व्याकरणका विभिन्न पक्ष परीक्षण गरिएको छ भने बीचका प्रश्नमा लोकतन्त्र, मानव अधिकार, सूचना प्रविधि, उत्पादन, वैदेशिक पलायनजस्ता विषय समेटिएका छन्। अन्तिम भागमा साहित्यिक विश्लेषण तथा निबन्धमार्फत विद्यार्थीको विस्तृत लेखन क्षमता परीक्षण गरिएको छ।

यस प्रश्नपत्रबाट तयारी गर्दा एउटा कुरा स्पष्ट हुन्छ—नेपाली विषयमा राम्रो अंकका लागि कण्ठस्थ ज्ञानभन्दा पनि सही ठाउँमा सही तरिकाले ज्ञानको प्रयोग गर्न सक्ने क्षमता आवश्यक हुन्छ।

व्याकरणका नियमलाई उदाहरणसहित अभ्यास गर्ने, गद्यांशबाट मुख्य भाव पहिचान गर्ने, औपचारिक लेखनका ढाँचा सिक्ने तथा ४ र ८ अङ्कका साहित्यिक प्रश्नमा तर्कसहित उत्तर लेख्ने अभ्यास गर्न सकेमा परीक्षामा राम्रो प्रदर्शन गर्न सकिन्छ।

सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा, परीक्षा अगाडि कम्तीमा एकपटक पूर्ण प्रश्नपत्रलाई ३ घण्टाको समयभित्र बसेर समाधान गर्ने अभ्यास गर्नुहोस्। त्यसपछि आफूले गरेका गल्तीहरू पहिचान गरी पुनः अभ्यास गर्नु अझ प्रभावकारी हुन्छ।